Interview door Eric Brassem over Koning van het Grasland

/, Nieuws/Interview door Eric Brassem over Koning van het Grasland

Interview door Eric Brassem over Koning van het Grasland

Een heftig stuk over de MKZ

Binnenkort niet in het theater maar – praktisch –  in uw achtertuin: Koning van het Grasland. Deze voorstelling over onder andere de MKZ-crisis in 2001 komt van de makers van ‘Mansholt’. Dat toneelstuk, over PvdA-landbouwpoliticus Sicco Mansholt, werd in 2014 en 2015 opgevoerd op landbouwbedrijven en trok veel publiek. Afgaande op de eerste reacties wordt ‘Koning van het Grasland’ net zo’n succes, vertellen de makers in dit interview.

‘Mansholt’ maakte zoveel los, dat schrijver Tjeerd Bischoff (55) broedde op een vervolg.

Bischoff: “Sicco Mansholt legde in de zeventiger jaren de basis voor de industrialisering van de landbouw. Sindsdien is die veel verder voortgeschreden. En zijn de tegenstellingen enorm verscherpt. Boeren en natuurorganisaties staan vaak lijnrecht tegenover elkaar. In de nazit van Mansholt-voorstellingen organiseerden we een aantal debatten tussen landbouw- en natuurexperts. Dan werd iedereen kwaad! Mensen voelden zich vaak niet begrepen door de tegenpartij – zo zagen ze mekaar ook, als mensen met onverenigbare belangen.”

 

In  het boek ‘Boerenbloed’ (2015) van onderzoeksjournalist Kees Kooman stuitte Bischoff op het verhaal van een boerengezin waarvan de zoon was omgekomen bij een trekkerongeluk.

Bischoff: “Vervolgens werden ze getroffen door de MKZ-crisis. Dat verhaal vond ik heel aangrijpend. Zo kwamen we op het idee om een stuk met dezelfde ingrediënten te maken: een ‘plankgasboer’ (zoals ze in het Noorden boeren noemen die alles doen om de productie op te voeren) die zijn zoontje heeft doodgereden, en daardoor anders gaat nadenken over leven en dood en zijn verhouding tot de natuur. En dan komt de MKZ-crisis.”

 

Waar staat die MKZ-crisis voor?

Bischoff: “Die gaf heel duidelijk antwoord op de vraag ‘Wie is de baas op het land?’. Niet de individuele boer dus. In Europees verband was met buitenlandse afnemers, waaronder Japan, afgesproken om koeien niet in te enten – want dan komen er antistoffen in het vlees en kun je niet meer zien of het afkomstig is van een besmette of van een ingeënte koe. Besloten werd om overal koeien af te maken, terwijl je ze ook had kunnen inenten en zelf opeten, ipv. exporteren.”

 

Regisseur Jeroen van den Berg (51):  “Het boerenbedrijf is een metafoor voor de werking van onze economie, het kapitalistische systeem met normen en waarden waar we allemaal mee van doen hebben. Ik word als kunstenaar geacht ondernemer te zijn, nou dat is een boer ook – ondernemer op een wereldmarkt.”

 

Een andere verhaallijn gaat over hoe vader Markus (gespeeld door Helmert Woudenberg), dochter Anke (Trudi Klever) en haar man Hessel (Marcel Faber) omgaan met het verlies van het kind.

Van den Berg: “Hessel kiest ervoor om zoveel mogelijk te denken, en daardoor kan hij niet meer werken. Anke wil juist doorwerken om maar niet te hoeven denken. Hessel vindt dat die dood ergens goed voor geweest moet zijn. Anke wordt kwaad dat haar man aan zoiets vreselijks betekenis wil geven.”

 

Bischoff: “Waar ligt je verantwoordelijkheid als mens, daar gaat het stuk over. Een boerenbedrijf gaat bij uitstek over leven en dood – hoe lang ga je door met een koe die minder melk gaat geven? Helmert Woudenberg speelt de vader, een boer van de oude stempel, die twijfelt of anti-biotica geven aan koeien ingrijpen in Gods schepping is. In de loop van het stuk komt hij tot de slotsom dat niet-ingrijpen ook ingrijpen is. En dan neemt hij een dramatische beslissing. Die brengt een schok-effect teweeg bij het publiek, dat willen we zo houden dus dat gaan we niet verklappen.”

Hessel ontfermt zich over een grutto-kuiken. Waarom?

Van den Berg: “Dat vragen zijn vrouw en anderen in zijn omgeving zich ook af. Hij heeft zich nog nooit zo gedragen. Maar in dat kuiken ziet hij het leven dat weer doorgaat; dat is voor hem een heel religieuze belevenis, zonder dat er een God bij komt kijken.”

 

Bischoff: “Zowel boeren als milieuactivisten waren erdoor aangedaan, op de voorlees-voorstellingen die we hebben gedaan in De Rijp, Drachten, Tietjerk en Diepenheim. Er werd enorm nagepraat. Trekvogelwetenschapper Theunis Piersma raakte in gesprek met een paar boeren, mannen die normaal gesproken lijnrecht tegenover hem staan, er volgden afspraken om eens op bedrijven langs te komen, er was een heel goede sfeer.

 

Organiseren jullie nu ook weer een debat na afloop van de voorstellingen?

Van den Berg: “Nee, dit is zo’n heftig stuk, dan slaat het nergens op te besluiten met debat. Het stuk kiest geen partij, het is een tragedie die uitnodigt om met elkaar in gesprek te gaan, in plaats van een stelling te betrekken. We maken inzichtelijk waarom mensen denken zoals ze denken. De aanwezigen hebben samen iets meegemaakt, en voelen zich niet aangevallen, of neergezet als karikaturen. We zullen wel mensen vragen om vanuit hun expertise na afloop kort te reageren op de voorstelling. Bijvoorbeeld een inspecteur van de NVWA, of een veearts, of slachtoffers van de MKZ destijds.”

Jullie werken nauw samen met allerlei natuur- en landbouworganisaties en personen.

Van den Berg: “Heel belangrijk was voor ons David Lelieveld van Pier21, de Friese producent met wie we co-produceren. Hij nam het initiatief om samen met ons en met Kening fan ‘e Greide dit project op poten te zetten. Kening fan ‘e Greide  is een burgerbeweging die zich bezighoudt met de weidevogels. Onder de naam Celebrating Diversity zijn ze onderdeel van Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018. David kent half Friesland, dankzij hem spelen we meer dan veertig keer in die provincie.  Daarnaast toeren we nog in Groningen en Drenthe, in elk tien voorstellingen. En volgend jaar in Noord-Holland, Zuid-Holland, Flevoland, Gelderland en Overijssel.

Jullie spelen bij boerenbedrijven, in een tent. Waarom niet in schuren, zoals bij Mansholt?

Decorontwerpster Ellen Klever: “Het landschap is onderdeel van de voorstelling, dus we wilden een behuizing in het open veld. Ik heb een vierkante tent ontworpen, waarin het publiek een breed, panoramisch zicht heeft op het landschap, als op een filmdoek. De ruimte waar de koeien lopen en waar de mens over het grasland heerst, loopt als het ware door de tent heen.”

“We wilden zo min mogelijk theater-attributen: geen coulissen, en geen zichtbare lampen. We suggereren een huiselijke omgeving – zonder kastjes, gootstenen en pannetjes, want die vloeken heel erg met het landschap waar je middenin zit – maar abstract; rudimentaire vormen van tafel en bed enzovoort, die de toeschouwer hun functie geeft met zijn eigen verbeelding, door wat de acteur er op dat moment mee doet.”

“Om de tent licht een cirkel langzaam op als het duister wordt. Tegen die tijd wordt in het stuk de MKZ-crisis ontdekt, en worden met passers op kaarten cirkels getrokken waarbinnen koeien afgemaakt worden en bedrijven failliet gaan.”

Jullie mikken op een breed publiek. Wat doe je dan wel en wat niet?

Bischoff: “Onze ervaring met Mansholt is dat we het precies zo kunnen maken als we willen, en dat het overkomt. Er komt publiek op af dat bij het onderwerp betrokken is, publiek dat er heel goed naar luistert. We trekken dat brede publiek eigenlijk vooral door samen te werken met veel organisaties en veel mensen bij het project te betrekken.

 

Van den Berg: “Je maakt wat je te maken hebt, en soms slaat dat aan in de tijd waarin je leeft, en soms niet. Een reden dat ons werk aanslaat is wáár we het brengen, dat we naar de mensen toegaan. De mensen zijn onze gasten, in plaats van dat wij en het publiek te gast zijn in een theater. We hebben gemerkt dat er behoefte is aan onze manier van vertellen, zonder grote theatrale effecten maar gericht op inhoud.”

 

Interview door: Eric Brassem

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

By | 2017-04-19T16:39:49+00:00 April 11th, 2017|Categories: Koning van het Grasland, Nieuws|Tags: |0 Comments

About the Author:

Toneelgroep Jan Vos
Toneelgroep Jan Vos ontwikkelt toneelvoorstellingen vanuit een positie middenin de maatschappij. Daarom spelen we onze voorstellingen op locatie. We reizen naar het publiek, ontvangen hen in een omgeving die past bij het onderwerp van de voorstelling, en plaatsen daarmee het verhaal midden in de realiteit. In een vroeg stadium van het ontwikkelen van een voorstelling gaan we op onderzoek uit. We gaan we in gesprek met maatschappelijke organisaties, denkers, specialisten en ervaringsdeskundigen. We verwerken onze bevindingen en brengen die middels de verbeelding van het toneel weer terug in de samenleving. Schrijver Tjeerd Bischoff, regisseur/schrijver Jeroen van den Berg en zakelijk leider Judith Huizing vormen de kern van het gezelschap

Leave A Comment